Moeilijke woorden

Een amendement is een voorstel om een wetsvoorstel te veranderen. Elk lid van de Tweede Kamer mag dat doen. Dit heet het recht van amendement. Ook een begroting kun je zo veranderen. Een begroting is namelijk ook een wet.

De Tweede Kamer stemt eerst over de amendementen. Daarna stemt ze over het hele wetsvoorstel. Stemt meer dan de helft voor een amendement? Dan komt de verandering in het wetsvoorstel.

Een voorbeeld: bij het wetsvoorstel over terugkeer en vreemdelingenbewaring dienden Kamerlid Diederik van Dijk en anderen een amendement in. Het schaft rechterlijke dwangsommen in vreemdelingenzaken af. De Tweede Kamer stemde er op 2 juni 2026 over. Het amendement kreeg een meerderheid. Daardoor staat die regel nu in het wetsvoorstel.

De Eerste Kamer mag een wetsvoorstel niet veranderen. Zij kan alleen ja of nee zeggen.

Een begroting is een plan voor geld. Er staat in hoeveel geld de overheid wil uitgeven. En hoeveel geld ze verwacht te ontvangen, bijvoorbeeld uit belastingen.

De begroting van het Rijk heet de rijksbegroting. Het Rijk is de landelijke overheid. Elk ministerie heeft een eigen begroting. De begroting wordt vastgesteld in een wet. Dat staat in de Grondwet.

Het kabinet presenteert de begroting op Prinsjesdag, de derde dinsdag van september. Daarna verdedigt elke minister in de Tweede Kamer zijn eigen begroting. De Kamer kan een begroting goedkeuren, veranderen of afwijzen. Daarna stemt ook de Eerste Kamer. Het doel is dat de begrotingen op 1 januari kunnen ingaan.

In de loop van het jaar kan de begroting nog veranderen. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij de Voorjaarsnota.

Kost een belofte geld? Dan kijkt Beloftewijzer of het geld in de begroting staat.

In Nederland krijgt één partij bijna nooit de meerderheid in de Tweede Kamer. Daarom gaan partijen na de verkiezingen samenwerken. Die samenwerking heet een coalitie. De ministers en staatssecretarissen komen uit de partijen van de coalitie.

De Tweede Kamer heeft 150 zetels. Hebben de coalitiepartijen samen 76 zetels of meer? Dan krijgen de plannen van het kabinet meestal genoeg steun.

Soms heeft de coalitie minder dan 76 zetels. Dan heet het kabinet een minderheidskabinet. Voor een meerderheid heeft het kabinet dan steun nodig van andere partijen.

Een voorbeeld: het kabinet-Jetten is een coalitie van D66, VVD en CDA. Die partijen hebben samen 66 van de 150 zetels. Het is dus een minderheidskabinet.

Na de verkiezingen praten partijen over samenwerken. Willen ze samen een kabinet vormen? Dan schrijven ze hun afspraken op. Dat heet het coalitieakkoord. Een ander woord is regeerakkoord.

In het akkoord staat wat het nieuwe kabinet wil doen en bereiken. Ook staat erin hoeveel geld daarvoor is. Een akkoord is altijd een middenweg tussen wat de partijen willen.

Een voorbeeld: D66, VVD en CDA presenteerden op 30 januari 2026 hun akkoord. Het heet ‘Aan de slag. Bouwen aan een beter Nederland’. Het gaat over de jaren 2026 tot 2030.

Beloftewijzer kijkt bij elke belofte of die in het coalitieakkoord kwam. We beoordelen een belofte wel altijd tegen het verkiezingsprogramma.

Een kabinet is demissionair als het zijn ontslag heeft aangeboden aan de Koning. Het blijft dan werken tot er een nieuw kabinet is.

Dat gebeurt in twee gevallen:

- Op de dag van de verkiezingen voor de Tweede Kamer. De kiezers geven dan hun oordeel over het kabinet. - Als een kabinet eerder valt, bijvoorbeeld omdat een partij uit de coalitie stapt.

Een demissionair kabinet doet vooral de lopende zaken. Dat is het gewone werk dat door moet gaan. Over onderwerpen waar veel discussie over is, beslist het meestal niet meer. De Tweede en Eerste Kamer kunnen zo'n onderwerp controversieel verklaren. Dan blijft het liggen tot er een nieuw kabinet is.

Een voorbeeld: op 3 juni 2025 verliet de PVV de coalitie. Het kabinet-Schoof werd toen demissionair. Dat bleef zo tot 23 februari 2026. Toen werd het kabinet-Jetten beëdigd.

De Eerste Kamer heeft 75 leden. Je kiest ze niet zelf. Dat doen de leden van Provinciale Staten. Die kies je wel zelf. Ook twee kiescolleges stemmen mee. Een kiescollege is een groep gekozen mensen die de Eerste Kamer mee kiest. Er is een kiescollege voor Nederlanders in het buitenland. En er is er een voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba.

De Eerste Kamer bekijkt wetsvoorstellen nadat de Tweede Kamer ze heeft aangenomen. Ze let vooral op de vraag of een wet goed uit te voeren is. Ze kan alleen ja of nee zeggen. Veranderen mag ze het voorstel niet. Wel kan ze de minister vragen om een verandering. De minister maakt dan een nieuw wetsvoorstel met die verandering. Dat heet een novelle.

Lid zijn van de Eerste Kamer is een deeltijdbaan. Veel leden hebben ook ander werk. Ze komen meestal alleen op dinsdag naar de Kamer.

Een voorbeeld: D66, VVD en CDA hebben in de Eerste Kamer samen 22 van de 75 zetels. Dat is de stand op 1 november 2026. Het kabinet-Jetten heeft daar dus steun van andere partijen nodig.

Na de verkiezingen voor de Tweede Kamer komt er een nieuw kabinet. Het vormen van dat kabinet heet de formatie of kabinetsformatie. Sinds 2012 leidt de Tweede Kamer de formatie zelf.

De formatie gaat meestal zo:

1. Een verkenner kijkt welke partijen kunnen samenwerken. 2. Een informateur helpt die partijen bij hun gesprekken. Samen schrijven ze een coalitieakkoord. 3. Een formateur zoekt de ministers en staatssecretarissen. Meestal is dat de nieuwe minister-president. 4. De Koning beëdigt het nieuwe kabinet.

Een formatie duurt een paar weken tot een paar maanden. Een voorbeeld: de verkiezingen waren op 29 oktober 2025. Het kabinet-Jetten werd beëdigd op 23 februari 2026. Die formatie duurde 117 dagen.

Tijdens de formatie blijft het oude kabinet aan het werk. Het is dan demissionair.

Een fractie is de groep Kamerleden van dezelfde partij. Een partij met 10 zetels heeft dus een fractie van 10 leden. Een fractie kan ook uit één Kamerlid bestaan. De Tweede Kamer en de Eerste Kamer hebben elk hun eigen fracties.

De fractie bepaalt samen wat ze vindt over een onderwerp. De leider van de fractie heet de fractievoorzitter. Die voert het woord bij belangrijke debatten. Een voorbeeld is het debat na Prinsjesdag.

Bij een stemming met handopsteken stemt een fractie als één geheel. Bij een hoofdelijke stemming zegt elk Kamerlid zelf voor of tegen. Leden van één fractie kunnen dan verschillend stemmen.

Het kabinet bestaat uit alle ministers en alle staatssecretarissen. Een minister leidt meestal een ministerie, zoals het ministerie van Financiën. Een staatssecretaris werkt onder een minister aan een deel van het werk.

De ministers vergaderen samen in de ministerraad. De minister-president is daar de voorzitter. De ministerraad besluit over het beleid.

Je hoort ook het woord regering. De regering is de Koning samen met de ministers. In gewone taal gebruiken mensen kabinet en regering vaak door elkaar.

Een kabinet heeft het vertrouwen van de Tweede Kamer nodig. Heeft de meerderheid geen vertrouwen meer? Dan moet het kabinet aftreden.

Een voorbeeld: het kabinet-Jetten werd op 23 februari 2026 beëdigd. Het heeft 18 ministers en 10 staatssecretarissen. Een kabinet heet naar de minister-president.

Ministers en staatssecretarissen moeten de Kamer informatie geven als Kamerleden daarom vragen. Dat staat in de Grondwet. Dat kan in een debat, maar ook op papier. Vaak doen ze het met een brief. Zo'n brief heet een Kamerbrief.

In een Kamerbrief staat bijvoorbeeld hoe een plan loopt. Of de minister geeft antwoord op vragen van Kamerleden. Soms stuurt de minister een rapport of plan mee.

Een voorbeeld: op 15 april 2024 stuurde de minister van Financiën een brief aan de Tweede Kamer. Daarbij zat de Voorjaarsnota 2024. De Eerste Kamer kreeg dezelfde brief.

Een Kamerbrief is een Kamerstuk: een officieel stuk van de Kamer. Je vindt Kamerbrieven op tweedekamer.nl en rijksoverheid.nl. Beloftewijzer gebruikt ze als bron.

De Miljoenennota hoort bij de rijksbegroting. Daarin legt het kabinet uit hoe het met het geld van het Rijk wil omgaan. Het Rijk is de landelijke overheid.

In de Miljoenennota staat onder meer:

- hoe het gaat met de economie, bijvoorbeeld met werk en inkomens; - hoe het gaat met de schatkist, het geld van de overheid; - alle bedragen die horen bij de plannen in de troonrede.

De minister van Financiën biedt de Miljoenennota aan op Prinsjesdag. Dat is de derde dinsdag van september. De nota zit dan samen met de rijksbegroting in een koffertje.

De Miljoenennota is zelf geen wet. De Tweede Kamer kan haar dus niet veranderen met een amendement. Dat kan wel bij de begroting van elk ministerie. De Raad van State geeft ook advies over de Miljoenennota.

Een motie is een korte tekst met een verzoek of een mening. Eén of meer Kamerleden dienen hem in. Dat gebeurt vaak aan het eind van een debat. Daarna stemt de hele Tweede Kamer erover. Stemt meer dan de helft voor? Dan is de motie aangenomen. Ze is dan een uitspraak van de Kamer.

Een voorbeeld: op 12 mei 2026 nam de Tweede Kamer een motie aan van Kamerlid Stultiens. Die vraagt het kabinet om een verruiming van de hypotheekrenteaftrek ongedaan te maken. De Kamer vraagt het kabinet dus iets. Een nieuwe regel is het nog niet.

Een minister hoeft niet te doen wat er in een motie staat. Er is één uitzondering: de motie van wantrouwen. Daarmee zegt de Kamer dat ze geen vertrouwen meer heeft in een minister. Krijgt zo'n motie een meerderheid? Dan treedt de minister af. Gaat de motie over het hele kabinet? Dan treden alle ministers en staatssecretarissen af.

Bij een belofte zie je soms hoe de partijen over een motie stemden.

Na de verkiezingen vormen een paar partijen samen een coalitie. Uit die partijen komen de ministers en staatssecretarissen. De andere partijen in de Kamer vormen de oppositie.

De oppositie steunt het kabinet niet, of alleen bij sommige plannen. Oppositiepartijen hadden liever een ander kabinet of andere afspraken gezien. Ze volgen het kabinet kritisch en stellen vragen. Ze doen ook eigen voorstellen, bijvoorbeeld met een motie of een amendement.

Oppositiepartijen stemmen niet altijd tegen het kabinet. Soms stemmen ze voor een plan van het kabinet. Bij een minderheidskabinet is die steun nodig voor een meerderheid.

Een voorbeeld: het kabinet-Jetten heeft 66 van de 150 zetels in de Tweede Kamer. Voor 76 stemmen is dus steun uit de oppositie nodig.

Prinsjesdag is elk jaar op de derde dinsdag van september. Dat staat in de Grondwet. In 2026 was Prinsjesdag op 15 september.

Op die dag komen de Eerste en Tweede Kamer samen. Dat heet de Verenigde Vergadering. Dat gebeurt nu in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag. De Koning leest daar de troonrede voor. Dat is een toespraak met de plannen van het kabinet voor het komende jaar. De Koning schrijft de troonrede niet zelf. Dat doen de ministers.

Om 15.30 uur geeft de minister van Financiën een koffertje aan de Tweede Kamer. Daarin zitten de Miljoenennota en de rijksbegroting. Daarin staat hoeveel geld het Rijk wil uitgeven en waar dat geld vandaan komt. Het Rijk is de landelijke overheid.

Na Prinsjesdag bespreekt de Tweede Kamer de plannen. Eerst komen de Algemene Politieke Beschouwingen. Dat is een groot debat over de hoofdlijnen.

De Raad van State heeft twee taken. Hij geeft advies over wetten en bestuur. En hij is de hoogste algemene bestuursrechter. Hij beslist als laatste rechter in veel zaken over besluiten van de overheid.

De regering moet de Raad van State om advies vragen over elk wetsvoorstel. Ook als Kamerleden zelf een wetsvoorstel maken, geeft de Raad advies. Hij kijkt onder meer of het voorstel goed in elkaar zit. En of het past bij de Grondwet.

Het advies is niet bindend. Het kabinet hoeft het dus niet op te volgen. Het kabinet reageert wel op het advies, in het nader rapport. Het advies is openbaar.

De Koning is de voorzitter van de Raad van State. De dagelijkse leiding ligt bij de vicepresident.

Een voorbeeld: in april 2026 beoordeelde de Raad van State de eerste Voorjaarsnota van het kabinet-Jetten. Hij keek of die past bij de Europese regels voor begrotingen.

Een coalitieakkoord sluiten de partijen die samen een kabinet vormen. Een regeerprogramma schrijft het kabinet zelf. Daarin staat hoe het kabinet zijn plannen wil uitvoeren.

Een voorbeeld is het kabinet-Schoof. PVV, VVD, NSC en BBB sloten op 16 mei 2024 een hoofdlijnenakkoord. Daarin stonden de belangrijkste afspraken. Daarna werkte het kabinet de plannen verder uit. Op 13 september 2024 bood de minister-president het regeerprogramma aan de Tweede Kamer aan.

Vroeger heette zo'n plan vaak een regeringsprogramma. Tot 1963 hadden veel kabinetten er een, in plaats van een regeerakkoord. Zo'n programma bindt de ministers, maar niet de fracties in de Kamer.

Het kabinet-Jetten heeft een coalitieakkoord: ‘Aan de slag’, van 30 januari 2026. De Rijksoverheid noemt dat akkoord het regeerakkoord.

Het Staatsblad is het officiële blad van de regering. Daarin staan alle nieuwe wetten. Ook staan er algemene maatregelen van bestuur in. Dat zijn regels die de regering maakt op basis van een wet.

Een wet moet eerst bekendgemaakt zijn voordat hij kan ingaan. Dat staat in de Grondwet. Daarom komt elke nieuwe wet in het Staatsblad.

Het Staatsblad verschijnt online, op officielebekendmakingen.nl. Iedereen kan het gratis lezen.

Elke publicatie heeft een jaar en een nummer. Een voorbeeld: Staatsblad 2022, nummer 316. Daarin staat een wijziging van de Grondwet. Die gaat over het kiezen van de Eerste Kamer door Nederlanders in het buitenland.

Er is ook de Staatscourant. Daarin staan andere regels en besluiten, bijvoorbeeld regels van ministers.

De Tweede Kamer heeft 150 leden. Ben je 18 jaar of ouder en heb je de Nederlandse nationaliteit? Dan mag je stemmen bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer. Die verkiezingen zijn in principe elke 4 jaar. Ze kunnen ook eerder komen.

De Tweede Kamer heeft twee hoofdtaken:

- Ze maakt wetten, samen met het kabinet en de Eerste Kamer. - Ze controleert het kabinet. Kamerleden stellen vragen aan ministers. Ministers moeten daarop antwoorden.

Kamerleden hebben daarvoor rechten. Ze kunnen een motie indienen. Ze kunnen een wetsvoorstel veranderen met een amendement. Ze kunnen ook zelf een wetsvoorstel maken. En de Tweede Kamer beslist mee over de begroting.

Een voorbeeld van eerdere verkiezingen: het kabinet-Schoof viel op 3 juni 2025. Daarna kwamen er verkiezingen, op 29 oktober 2025.

De begroting voor een jaar komt op Prinsjesdag, in september. Maar in de loop van het jaar verandert er van alles. Soms valt iets mee, soms valt iets tegen. Daarom maakt het kabinet in het voorjaar de Voorjaarsnota.

Daarin staat hoe het gaat met de inkomsten en uitgaven van het Rijk. Het Rijk is de landelijke overheid. Ook staat erin of er meevallers of tegenvallers zijn. Sinds 2022 staan er ook de hoofdlijnen voor het volgende jaar in.

Moet de begroting van een ministerie veranderen? Dan komt er een wetsvoorstel om de begroting aan te passen. Dat heet een suppletoire begroting. De Tweede en Eerste Kamer moeten die goedkeuren.

De Tweede Kamer krijgt de Voorjaarsnota uiterlijk 1 juni. Daarna debatteert de Kamer erover.

Een voorbeeld: het kabinet-Jetten presenteerde op 27 maart 2026 zijn eerste Voorjaarsnota. Daarin zette het kabinet de geldafspraken uit het coalitieakkoord om in bedragen.

Een wetsvoorstel is een plan voor een nieuwe wet. Het kan ook een plan zijn om een wet te veranderen.

Meestal maakt een ministerie het wetsvoorstel. Alle ministers samen besluiten of het naar de Tweede Kamer gaat. Eerst geeft de Raad van State advies. Kamerleden kunnen ook zelf een wetsvoorstel maken. Dat heet een initiatiefwetsvoorstel.

Daarna volgen deze stappen:

1. De Tweede Kamer bespreekt het voorstel. Kamerleden kunnen het veranderen met een amendement. 2. De Tweede Kamer stemt. Stemt meer dan de helft voor? Dan gaat het naar de Eerste Kamer. 3. De Eerste Kamer zegt ja of nee. Ze mag het voorstel niet meer veranderen. 4. De Koning en de minister ondertekenen de wet. 5. De wet komt in het Staatsblad. Pas daarna kan de wet ingaan.

Een voorbeeld: de Wet invoering tweestatusstelsel. De Tweede Kamer nam het wetsvoorstel aan op 3 juli 2025. De Eerste Kamer stemde in op 21 april 2026. Daarna kwam de wet in het Staatsblad. Sinds 12 juni 2026 geldt de wet.